Ngày 28/3, Nhật Bản cùng với Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) đã nhất trí cùng hợp tác trong lĩnh vực công nghệ, nhằm khắc phục những khó khăn hiện tại trong việc thu mua nguyên liệu đất hiếm do Trung Quốc - quốc gia hiện kiểm soát tới hơn 90% nguồn cung trên toàn cầu, đã hạn chế xuất khẩu mặt hàng này.

Theo hãng tin Kyodo, tại hội nghị ở Tokyo bàn về việc tái chế các nguyên liệu đất hiếm và phát triển các nguồn thay thế, Bộ trưởng Công nghiệp Nhật Bản Yukio Edano nhấn mạnh thông qua hợp tác công nghệ, Nhật Bản, Mỹ và EU có thể “xây dựng một dây chuyền cung cấp mà không phải dựa hoàn toàn vào tài nguyên của một quốc gia cụ thể nào.”

Một quan chức EU cũng cho biết nguyên liệu đất hiếm có thể được tìm thấy không chỉ ở Trung Quốc mà còn tại các khu vực khác như châu Phi.

Trước đó, ngày 13/3, "bộ ba" Nhật Bản, Mỹ và EU đã kiện Trung Quốc lên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vì hạn chế xuất khẩu đất hiếm. EU cho rằng những hạn chế của Trung Quốc đối với đất hiếm và một số sản phẩm khác vi phạm nguyên tắc thương mại quốc tế và phải được dỡ bỏ.

Thể chế này nhấn mạnh bất chấp phán quyết rõ ràng của WTO hồi đầu năm đối với vụ tranh cãi đầu tiên về nguyên liệu thô, Trung Quốc vẫn không tìm cách dỡ bỏ các hạn chế về xuất khẩu liên quan.

Điều này khiến EU không có sự lựa chọn nào khác ngoài việc đưa chế độ xuất khẩu của Trung Quốc ra giải quyết tại WTO nhằm đảm bảo các doanh nghiệp của EU được tiếp cận bình đẳng với các loại nguyên liệu này.

Cùng với Mỹ và Nhật Bản, EU đã chính thức đề nghị thành lập cơ quan tham vấn giải quyết tranh cãi với Trung Quốc tại WTO, bước đầu tiên trong bất kỳ nỗ lực giải quyết tranh cãi thương mại nào.

Về phần mình, Trung Quốc khẳng định nước này tuân thủ các nguyên tắc thương mại quốc tế vì biện pháp hạn chế xuất khẩu đất hiếm là cần thiết nhằm bảo tồn các nguồn tài nguyên thiên nhiên khan hiếm, bảo vệ môi trường trước các hoạt động khai thác quá mức và đáp ứng nhu cầu sử dụng trong nước.

Đất hiếm gồm 17 thành tố quan trọng dùng để sản xuất các sản phẩm công nghệ cao từ iPod đến tên lửa. Trung Quốc là nước sản xuất đất hiếm lớn nhất thế giới. Các nhà chỉ trích cho rằng quyết định trên của Bắc Kinh nhằm đẩy giá kim loại toàn cầu lên cao và buộc các công ty nước ngoài phải đặt trụ sở tại Trung Quốc để tiếp cận các loại vật liệu này./.

Số đơn đặt hàng đối với hàng hóa bền từ các nhà máy của Mỹ trong tháng 2/2012 đã tăng tháng thứ 4 trong 5 tháng trở lại đây, tín hiệu cho thấy sản xuất vẫn sẽ là sức mạnh của tăng trưởng kinh tế.

Số liệu của bộ thương mại Mỹ công bố ngày 28/3 cho thấy lượng đơn đặt hàng với hàng hóa bền tháng Hai đã tăng 2,2%, thấp hơn mức dự báo 3% của các chuyên gia trước đó, sau khi giảm 3,6% trong tháng Một. Số đơn đặt hàng không bao gồm thiết bị giao thông vận tải cũng đã tăng 1,6%, tương ứng với mức dự báo 1,7% của các nhà kinh tế được khảo sát bởi Bloomberg.

Bản báo cáo cũng cho thấy mức tăng trong số đơn đặt hàng đối với hàng hóa vốn đại diện cho mức tăng trong chi tiêu của các doanh nghiệp, sau khi suy giảm do chính sách ưu đãi thuế đã bị bãi bỏ trong tháng 12/2011. Đồng thời, tăng trưởng chậm lại ở cả Trung Quốc và châu Âu cũng là cơ hội tốt cho các doanh nghiệp Mỹ tăng cường đầu tư.

Ông Sal Guatieri, chuyên gia kinh tế tại BMO Capital Markets Toronto cho hay: "Chi tiêu doanh nghiệp sẽ vẫn là động lực thúc đẩy chính cho tăng trưởng kinh tế Mỹ, tuy mức độ không thể bằng năm ngoái, những vẫn có một lực đẩy tích cực. Cũng không nghi ngờ gì khi dự báo tăng trưởng lợi nhuận của các doanh nghiệp sẽ chậm lại so với năm ngoái."

Trong tháng 2, đơn đặt hàng máy móc tăng 5,7%, đơn đặt hàng các loại xe cơ giới tăng 1,6%. Đơn đặt hàng các thiết bị giao thông tăng 3,9% và đơn đặt hàng máy bay dân sự tăng 6,0% đã giúp thúc đẩy sự gia tăng tổng thể của đơn đặt hàng các loại hàng hóa lâu bền.

Quá trình chuyển từ đồng yên mạnh sang đồng yên yếu sẽ đầy bất ngờ, với việc phá giá đột ngột tới 30-40%. Đó sẽ là một cú sốc lớn đối với các nước láng giềng cũng như đối thủ cạnh tranh của Nhật Bản.

Nhật Bản đang đi trên một con đường không bền vững với một đồng yên mạnh và tình trạng giảm phát. Những hoạt động xuất khẩu chủ lực không đem lại lợi nhuận cùng thâm hụt thương mại gia tăng cho thấy Nhật Bản đã tiến tới cuối con đường.

Quá trình chuyển tiếp từ một đồng yên mạnh sang một đồng yên yếu có thể sẽ bất ngờ, thông qua việc phá giá mạnh và đột ngột đồng tiền tới 30-40%. Đó sẽ là một cú sốc lớn đối với các nước láng giềng cũng như đối thủ cạnh tranh của Nhật Bản.

Trong năm 1996, sự mất giá của đồng yên là nhân tố chính châm ngòi cho cuộc khủng hoảng tài chính châu Á lúc bấy giờ. Một lần nữa, các quốc gia láng giềng của Nhật Bản cần phải có một hệ thống ngân hàng đủ mạnh để trụ vững trước một quá trình phá giá đồng yên sâu sắc hơn.

Tự giảm phát

Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) danh nghĩa của Nhật Bản tính tới quý III/2011 đã thu hẹp 8% trong vòng 1 năm, trong đó 6% là do giảm phát. Nếu không có chi tiêu chính phủ, nền kinh tế nước này sẽ còn thu hẹp thêm 1% nữa, một tình thế chưa từng lặp lại kể từ những năm 1930.

Tổng dư nợ của chính phủ hiện đã lên tới 116,3 nghìn tỷ yên, tương đương 1/4 GDP danh nghĩa quý III/2011. Nếu chính phủ Nhật giữ chính sách tài khóa cân bằng, nền kinh tế này rất có thể sẽ thu hẹp thêm từ 2-3 lần, từ đó dẫn tới khủng hoảng nợ trong khu vực tư nhân.

Đồng yên đã ghi nhận một xu thế tăng liên tục sau khi được thả nổi khỏi đồng USD trong năm 1971, từ 360 JPY/USD lên 83,4 JPY/USD. Tuy nhiên, một đồng yên mạnh chỉ thích hợp trong bối cảnh mức lương và giá tài sản tăng, còn trong hoàn cảnh lương và tài sản đồng loạt giảm thì chính sách đồng yên mạnh chẳng khác nào “tự sát”. GDP và mức lương danh nghĩa của Nhật Bản đã đạt đỉnh trong năm 1997, và liên tục giảm từ đó tới nay.

Nền kinh tế Nhật vẫn trụ vững một thời gian dài chỉ bởi chính phủ Nhật đã áp dụng các chính sách tài khóa nới lỏng nhằm xoa dịu tác động của giảm phát gây ra bởi một đồng yên mạnh. Không còn lựa chọn, nợ công Nhật Bản cũng phải đồng hành cùng mức tăng giá đồng yên, dự báo đạt 1.000 tỷ JPY trong năm 2012 (215% GDP), tương đương 7,8 triệu yên (94.000 USD) mỗi người.

Chính sách tài khóa thâm hụt

Trong một thị trường bình thường, cung lớn sẽ làm giá giảm. Tuy nhiên điều ngược lại xảy ra trong bong bóng. Nhật Bản là quốc gia có mức nợ chính phủ cao nhất nhưng lại với mức lợi tức thấp nhất. Dù lợi tức trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm của nước này chỉ ở mức 1% thì chi phí lãi vay dự kiến ​​vẫn lên tới 22,3 nghìn tỷ yên trong năm tài chính bắt đầu tháng 4/2012, tương đương 1/4 ngân sách. Nếu lợi suất trái phiếu tăng lên 2%, chi phí lãi vay dự kiến sẽ vượt doanh thu thuế tới 42,3 nghìn tỷ yên.

Thêm nữa, chính phủ Nhật dự toán vay thêm 44 nghìn tỷ yên trong năm tài chính tiếp theo, gần bằng 1/2 tổng chi công. Vì vậy, để cân bằng ngân sách, doanh thu thuế cần được đẩy lên gấp đôi. Tuy nhiên, khi nền kinh tế đi xuống, tiêu dùng cá nhân giảm, việc tăng thuế chỉ làm cho nền kinh kế thu hẹp thêm, và từ đó lại yêu cầu doanh thu thuế tăng mạnh hơn nữa. Vòng luẩn quẩn này khiến kế hoạch đạt thặng dư ngân sách trong năm tài chính 2020-2012 của chính phủ Nhật Bản trở nên vô cùng khó khăn.

Bên cạnh đó, do lợi suất trái phiếu ở mức thấp, để đảm bảo lãi suất thực tương đương với các nước khác, chính phủ Nhật cần duy trì giảm phát. Tuy nhiên, giảm phát sẽ thu hẹp GDP danh nghĩa, đồng thời làm giảm doanh thu thuế. Làm sao chính phủ có thể chi trả các nghĩa vụ tài chính đang đè nặng với nguồn doanh thu thuế ngày càng giảm? Không có cách nào khác ngoài vay nợ thêm.

Tuy nhiên, bong bóng vẫn chưa được cảm nhận rõ rệt trong nền kinh tế Nhật. Một đồng yên mạnh cùng tình trạng giảm phát vẫn chưa tạo ra một cuộc khủng hoảng là nhờ chính sách thâm hụt ngân sách của chính phủ vẫn đang thúc đẩy tổng cầu, miễn là lương giảm cùng tốc độ với giá cả.

Bong bóng đồng yên

Sự kết hợp của một nền kinh tế yếu kém và đồng tiền mạnh luôn là điểm đáng ngờ. Nhưng tình trạng này tại Nhật đã kéo dài quá lâu để ngay cả các nhà đầu tư nước ngoài cũng coi đó là điều đương nhiên. Hầu hết mọi người chỉ nhớ một đồng yên mạnh mà không nhìn thấy tiềm năng từ các tài sản khác.

Hệ thống chính trị tê liệt của Nhật Bản là lý do chính phủ chọn xoa dịu tác động của giảm phát bằng cách vay nợ, trong khi người dân Nhật lại mua nợ do tình hình giảm phát khiến bất động sản, cổ phiếu kém hấp dẫn và một đồng yên mạnh cũng khiến các nhà đầu tư không mặn mà với việc mua tài sản từ nước ngoài.

Bất chấp thực tế Nhật Bản đã có một nền kinh tế tồi tệ quá lâu, đồng yên vẫn mạnh và gần như đã trở thành một “thế lực”.

Trong năm 1998, việc bán tháo của khối ngoại đã khiến đồng yên chạm đáy 140 JPY/USD. Nhưng người Nhật vẫn tin vào đồng yên và tiếp tục mua vào. Rốt cuộc, chỉ có các nhà đầu tư ngoại chịu thiệt. Dần dần, dự báo tiêu cực về giá trị đồng yên đã giảm, và tất cả những nhà đầu tư còn lại trên thị trường đều tin vào sức mạnh của đồng tiền này.

Cuối con đường...

Không có bong bóng nào là bền vững. Trong khi Nhật Bản có thể điều khiển tốt các doanh nghiệp trong nước thì họ không thể kiểm soát được thế giới bên ngoài. Quốc gia này đang mất dần lợi thế cạnh tranh do tác động của giảm phát đối với niềm tin của giới kinh doanh cũng như bản thân một đồng yên mạnh. Khi thâm hụt thương mại xuất hiện, nó báo hiệu một sự kết thúc đang đến gần.

Nhật Bản đang mất dần vị thế thống trị trong ngành công nghiệp ô tô trong bối cảnh phải cạnh tranh khốc liệt với ngành ô tô Đức, Hàn Quốc, Mỹ. Các ngành công nghiệp ô tô là trụ cột của nền kinh tế Nhật Bản, nếu suy giảm, nó sẽ biến Nhật Bản thành một nước nghèo.

Ngành công nghiệp điện tử Nhật Bản còn đáng lo ngại hơn. Không có gì tượng trưng cho sự suy giảm của Nhật Bản như ngành công nghiệp điện tử. Ngành này từng là nỗi ghen tị của cả thế giới, hội tụ đủ nhân tố để dẫn đầu kỷ nguyên internet. Nhưng rồi cuối cùng, ngành công nghiệp này lại sản xuất những thứ chỉ phục vụ thị trường Nhật Bản mà chẳng có mối liên hệ nào với thế giới bên ngoài.

Lối ra

Nhật Bản chỉ có một cách giải quyết tận gốc vấn đề- phá giá đồng yên. Nếu các khoản nợ quốc gia trung bình ở mức 120% của GDP, đồng yên cần phải phá giá tới 40%, tương đương mức tăng cần thiết 2-3% của GDP danh nghĩa để đảm bảo doanh thu thuếphục hồi. Mức giảm giá 40% của đồng yên cũng có thể khôi phục khả năng cạnh tranh của nền công nghiệp Nhật Bản đối với Đức và Hàn Quốc.

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đang cố gắng làm suy yếu đồng yên thông qua việc mở rộng bảng cân đối tài chính thông qua chương trình mua trái phiếu trị giá 65 nghìn tỷ yên và một chương trình cho vay trị giá 5,5 nghìn tỷ yên, tổng giá trị tương đương với 15% GDP, tương tự những gì Fed và Ngân hàng Trung ương châu Âu đã làm. Tuy nhiên hiệu quả của những chính sách này còn rất hạn chế bởi các doanh nghiệp, hộ gia đình và các nhà đầu tư Nhật Bản đều tin vào một đồng yên mạnh, do đó, một lượng tiền lớn trong lưu thông sẽ chỉ làm vòng quay tiền trong nền kinh tế chậm lại.

Khả năng phá giá đồng yên ngày một rõ rệt. Một bong bóng tài chính khi nổ thì sẽ không từ từ. Chỉ có một sự phá giá nhanh, mạnh mới có thể giữ cho lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật ở mức thấp. Nếu không, kỳ vọng về việc giảm giá đồng yên sẽ tác động lên thị trường trái phiếu. Những lo lắng về khả năng thanh toán của chính phủ có thể dẫn đến sự sụp đổ của thị trường trái phiếu, và tất nhiên, kéo theo sự sụp đổ của chính phủ.

Trung Quốc và Hàn Quốc

Một sự sụp đổ của "thế lực" đồng yên sẽ ảnh hưởng mạnh nhất tới Trung Quốc và Hàn Quốc, tương tự những gì đã diễn ra năm 1998 với suy giảm trongngành sản xuất cùng lúcmột loạt các tổ chức tài chính chao đảo.

Cả Trung Quốc và Hàn Quốc đều có hệ thống ngân hàng yếu. Trong khi các ngân hàng Hàn Quốc đang phải vật lộn với tỷ lệ đòn bẩy cao kỷ lục, do tập trung quá nhiều vào các khoản vay cho hộ gia đình thì hệ thống ngân hàng Trung Quốc lại đặc biệt dễ tổn thương do đầu tư quá nhiều vào bong bóng nhà đất. Trừ khi các ngân hàng trong khu vực củng cố lại tỷ lệ vốn, việc đồng yên mất giá đột ngột rất có thể nhấn chìm toàn bộ hệ thống ngân hàng trong khu vực như đã từng xảy ra trong năm 1997-1998.

Trả lời phỏng vấn hãng tin ABC News, Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ Ben Bernanke một lần nữa cảnh báo về thói tự mãn trong việc hoạch định chính sách trong lúc này có thể phá hỏng tất cả.

Trong cuộc phỏng vấn, Bernanke cho biết: "Chúng ta vẫn chưa nhận được những dấu hiệu mà có thể tin tưởng hoàn toàn vào một sự phục hồi toàn diện.”

Chủ tịch Fed đánh giá cao về việc tỷ lệ thất nghiệp đang giảm dần cùng những lo ngại về nền tài chính châu Âu đã được xoa dịu. Tuy nhiên, ông cũng cho biết tỷ lệ thất nghiệp vẫn còn khá cao và thị trường nhà ở vẫn còn rất yếu.

"Tôi nghĩ rằng điều thực sự quan trọng là không được tự mãn. Chúng ta có cả một chặng đường dài để đi, có rất nhiều thứ phải làm, và chúng ta sẽ tiếp tục làm những điều đó", ông nói.

Khi được hỏi liệu Fed có đang xem xét thêm những biện pháp kích thích tăng trưởng mới, ông Bernanke cho biết không có khả năng nào bị loại trừ, tuy nhiên cũng không đề cập tới một đợt mua trái phiếu mới.

Trong hai cuộc họp gần đây, Fed cho biết vẫn sẽ giữ lãi suất vay qua đêm ở mức gần 0% cho tới năm 2014. Tuy nhiên, Bernanke cũng cho biết đó là dự báo tốt nhất của ngân hàng trung ương, không phải là một đảm bảo.

Một tốc độ tăng chóng mặt của số lượng việc làm mới - nền kinh tế đã tạo ra hơn 200.000 việc làm mỗi tháng trong suốt 3 tháng qua - đã củng cố dự báo ngân hàng trung ương có thể sẽ tăng lãi suất sớm hơn.

Trong bài phát biểu hôm thứ Hai 26/3 và cuộc phỏng vấn hôm qua, Bernanke đều có gắng dập tắt những kỳ vọng đó: "Còn quá sớm để tuyên bố chiến thắng. Chúng ta cần hành động thận trọng để đảm bảo một sự phục hồi bền vững."

Bernanke cũng đưa ra những nhận định lo ngại về giá dầu leo thang do những bất ổn chính trị, tuy nhiên mức giá hiện tại vẫn chưa ảnh hưởng nghiêm trọng tới đà tăng trưởng.

Chi phí nhiên liệu tăng cao được coi là một trong những vấn đề lớn nhất trong chiến dịch tổng thống Mỹ năm 2012, khi giá xăng dầu đã tăng khoảng 0,3 USD cho mỗi gallon lên tới hơn 3,9 USD/gallon trong tháng qua.

Sự xuất hiện dày đặc gần đây của Bernanke trước công chúng thông qua một loạt các hoạt động diễn thuyết và trả lời phỏng vấn được cho là để giảm bớt những chỉ trích của các thành viên đảng Cộng hòa, những người cho rằng chính những chính sách hiện tại của Fed đang kìm hãm tăng trưởng kinh tế.